AUTOR TEKSTA I FOTOGRAFIJA: MILICA BERBEROVIĆ, DIPL ING PEJZAŽNE ARHITEKTURE

Nješpula je vrlo interesantna vrsta cvjetajućih biljaka iz porodice ruža, kojoj  je jesenji i zimski period ono pravo životno razdoblje.  Cvjeta u jesen, tokom zime i proljeća  dozrijevaju plodovi, da bipotpunu zrelost dostigli krajem aprila i u maju.

Naziv koji najčešće koristimo  za ovu biljku  je nješpula,  ali se naziva i nešpola, nespola, nespula, japanska mušmula, italijani nazivaju  nespola  giapponese, englezi loquat,…. latinski naziv Eriobotrya japonica  je dobila zbog  dlakavih dijelova cvijeta, kao i mladih listova (grčka riječ “erion”  znači vuna, a “botrus” znači metlica (oblik cvasti), dok je japonica označava lokaciju na kojoj je prvi put opisana ova biljka).

DSC07535

Nješpula je zimzeleni žbun ili manje drvo sa okruglastom krošnjom, kratkim stablom i dlakavim mladim grančicama. Može da naraste  5-10m, ali  je često mnogo niže. Listovi su  jednostavni, 10-25 cm dugi, tamno zeleni,  obrnuto-jajoliki  do eliptično duguljasti, grubi i kožasti sa nazubljenom ivicom. Najčešće su grupisani na vrhu grančica. Donja strana lista je  pokrivena  gustim crvenkasto-smeđim dlakama. Cvast je metličasta i  formira se  na vrhu grančica.  Interesantno je cvjetanje  nješpule  od kraja  oktobra do decembra. Plodovi se javljaju  krajem aprila ido juna.  Plod  je okruglast 3-6cm, žute boje, a u plodu ima 3-5 dosta krupnih,smeđih sjemenki,  1-1,5 cm dugačkih.

Plodovi su vrlo sočni i ukusni kad su potpuno zreli. Nezreli plodovi su  jako kiseli i imaju umirujuće i uspavljujuće dejstvo. Sjemenke su cijanogenične i  otrovne,   te se ne bi trebale koristiti  ako su gorke (što su gorče, to su otrovnije!). Amigdalina ima i u  kožici ploda, pa se preporučuje da se plod oguli prije konzumacije.

Nješpula brzo raste i dobro uspijeva na  osunčanim mjestima, zaštićenim od  hladnog vjetra,  na hranljivom zemljištu dobro dreniranom.  Na temperaturama  ispod -5°C oštećuju se cvjetovi, dok  niže temperature do  -12°C  mogu da unište cijelu biljku. Uticaj mora dobro podnosi.  Oprašivanje je putem  insekata,  cvjetovi su mirišljavi, a plodove raznose  ptice i šišmiši. Može se razmnožavati i vegetativno napr  kalemljenjem na jabuku, ili krušku). Ima plitak korjenov sistem.   Kad se na jednoj  poziciji ustali  prilično je otporna na sušu, iako za dobru rodnost treba osigurati redovno zalivanje u toku sušnog perioda.  Takođe se preporučuje redovno orezivanje  stabala u cilju dobijanja krupnijih plodova i to dva puta u toku godine.

DSC01667

Ono što je  važno   znati da su stabla nješpule osjetljiva na gljivično oboljenje koja se naziva   fuzikladij  koja izaziva krastavost ploda. Vrlo je važno  prskati i zaštiti nješpulu  u razdoblju od jeseni do proljeća, jer jednom  oboljela biljka teško se može  izliječiti.

Klasifikuje se kao suptropsko voće, i uspijeva u zoni uzgoja agruma.  Mogu se  uzgajati u područjima koja su hladnija ali tada  plodovi ne sazrijevaju.  Plodovi ne traju dugo, navodi se da na sobnoj temperaturi propadaju poslije 10 dana ili za oko 50 dana na hladnom mjestu.  Konzumacija ovog voća je vrlo zdrava i  dobra za poboljšanje opšteg stanja organizma.

Za  nješpulu se kaže da  se gaji u Japanu već 1.000 godina, tako da se Japan vrlo često smatra njenim  prirodnim arealom. Inače je porijeklom je iz Kine, iz hladnijih brdovitih predjela centralne  do centralno-južne Kine. Za Evropu se zna da je prvo stablo zasađeno u Parizu 1784.  Danas se gaji u cijelom svijetu u suptropskim i tropskim klimatima, najveći proizvođači su pored već pomenutog Japana, Brazil i Izrael.  Postoji veliki broj sorti i varijeteta,  kažu da ih ima preko 800. Najčešća podjela je na dvije grupe:

– kineska grupa – stabla imaju duguljaste listove,   plodovi  su  su kruškasti do  skoro okrugli, imaju  narandžastu kožicu i pulpu, bez soka i izraženog ukusa

– japanska grupa –  llistovi  su široko eliptični, plodovi su kruškasti do duguljasto-ovalni,   imaju svijetlo  žutu kožicu, bijelu pulpu, veoma sočni,  i slabo aromatični. Plod ne može dugo da se čuva.

DSC01403

Svuda po Novom mogu se  vidjeti manja stabla  nješpule, a u ovom periodu godine pune su žutih i narandžastih plodova.

Nješpule su se sadile kao egzotično voće i kao dekorativna biljka. Sadile su  se najviše  u đardinima, ali  zbog svog malog rasta vrlo često su se sadile  na manjim površinama pored stambenih zgrada. Pošto sjeme jako brzo i lako proklija, na mnogim mjestima je samonikla. Iako se sa uživanjem   jedu njeni  slatki plodovi, kod nas nema proizvodnje ovog voća, vjerovatno najviše  zbog  neobavještenosti. Stabla se jednostavno puštaju da rastu bez ikakve brige o njima, pa se često mogu vidjeti krastavi plodovi i  mrljavi listovi.   Plodovi se čak rijetko i koriste za jelo jer su stabla dosta visoka pa se teško beru. Iako se u svijetu od ovog voća prave razni džemovi, marmelade, sirupi,  likeri i razne poslastice, kod nas  to nije običaj.