Tokom oktobra 2026. godine na lokalitetu Vidov vrh u Herceg-Novom započeta su sondažna arheološka istraživanja koja sufinansiraju Ministarstvo kulture i medija kroz Program zaštite i očuvanja kulturnih dobara i Opština Herceg-Novi – Sekretarijat za kulturu.
Nosilac dozvole za istraživanja je JU Gradski muzej Mirko Komnenović i galerija Josip Bepo Benković Herceg-Novi, rukovodilac je Radmila Ćapin istraživačka savjetnica, a u stručnom timu su Đorđe Ćapin istraživač savjetnik, zamjenik rukovodioca i Goran Skrobanović konzervator restaurator.
Stručni nadzor nad radovima obavlja JU Kulturni centar Zavičajni muzej Bar.
Snimanje lidarom i izradu geodetskih podloga tokom arheoloških isatraživanja obavlja Uroš Koprivica i firma Geoerc.
Lokalitet Vidov vrh je gradina blizu sela Svrčuge, Mokrine i njegovog zaseoka Lazarevići, iznad topaljskog zaliva i Sutorinskog polja na oko 781 mnv. Pripada katastarskoj opštini Kruševice.
Tokom Zaštitnog arheloškog istraživanja crkve Lazarice 2009. godine otkopana je površina od 73,18 m² i tada je utvrđeno postojanje višeslojnog arheološkog lokaliteta. Otkriveni su temelji crkve posvećene Svetom knezu Lazaru iz 15. vijeka, koja prema svojoj osnovi pripada tipu crkava sa prislonjenim lucima karakterističnim na prostoru Hercegovine, dio zidova iz vremena njene obnove 1889. godine i dio ilirskih zidova koji su poslužilii kao temelj za sjeverni i južni zid crkve. Pokretni i nepokretni arheološki nalazi hronološki su opredijeljeni u mlađe gvozdeno doba, 9, 15. i 19. vijek. Neki specifični fragmenti keramike ukazuju na postojanje svetilišta, hrama iz mlađeg gvozdenog doba iz tzv. helenističkog perioda. Za sada utvrđeni vremenski raspon naseljavanja ove gradine je od 4. do 1. vijeka prije Hrista sa odlikama Glasinačke kulture. Rezultati istraživanja su objavljeni: Радмила Ћапин, Ђорђе Ћапин, Лазарица, Видов врх, Херцег-Нови – вишеслојни археолошки локалитет, Nova antička Duklja, JU Muzeji i Galerije Podgorice, Podgorica 2015, 157-200.
Cilj istraživanja je utvrđivanje vertikalne i horizontalne stratigrafije, hronologije, obima, karaktera i trajanja naselja na gradini. Radovi će trajati tokom novembra. I ovom prilikom je otkrivena velika količina fragmenata keramike mlađeg gvozdenog doba i moguće ostataka arhitektonskih struktura.
Sam pojam Gradina podrazumijeva tip naselja, utvrđenja, pribježišta smještenih na uzvišenjima, zaštićenih prirodnim preprekama i izgrađenim strukturama, korišćenih od vremena praistorije do modernog doba. U Crnoj Gori ih je mnogo (Budetina, Grdova, Stara gradina, Beran krš, Torine, Trnje, Samograd, Tumbarice, Gradac u Crnči, Budimlji, Petrovićima, Mala Pliješ, Samobor, Đuteza, Medun, Oblun, Volujica, Gornja Poda itd.), ali ih je malo istraženo.
Interesantna je slična tradicija kultnog mjesta i na Gradini iznad Risna koja je u helenističkom periodu bila akropolj antičkog grada Rizona, sa hramom posvećenim lokalnom zaštitniku bogu Medauru, kasnije rimskim hramom, a u srednjem vijeku na tom mjestu je bogato ukrašena crkva.
